slider3

slider2

slider1

Dowiedz się więcej o obrocie bezgotówkowym

1. Czym jest obrót bezgotówkowy?

Na obrót bezgotówkowy składają się transakcje  finansowe,  które realizowane są bez wykorzystania gotówki. W cyklu rozliczeniowym dokonywany jest transfer środków pieniężnych między rachunkami bankowymi przy użyciu nowoczesnych instrumentów płatniczych. Do najpopularniejszych należą:

  • karta płatnicza (debetowa, kredytowa, obciążeniowa, przedpłacona),
  • polecenie przelewu,
  • polecenie zapłaty,
  • czek rozrachunkowy,
  • pieniądz elektroniczny.

 

Obecnie, na skutek systematycznego rozwoju nowych technologii, znaczenia nabierają również płatności mobilne, realizowane przy wykorzystaniu urządzenia przenośnego, takiego jak np. telefon komórkowy czy komputer kieszonkowy. Coraz częściej możemy dokonywać płatności niezależnie od miejsca, w którym się znajdujemy. Transakcje mobilne można przeprowadzać zarówno zbliżeniowo w tradycyjnym punkcie sprzedaży (stacja benzynowa, sklep, automat z napojami), jak i zdalnie (przez Internet).

2. Jakie są przewagi obrotu bezgotówkowego nad obrotem gotówkowym?

Wśród największych przewag obrotu bezgotówkowego należy wymienić:

  • wysoki poziom bezpieczeństwa transakcji bezgotówkowych,
  • wysoką jakość usług wynikającą z dużej konkurencji wśród banków na rynku usług rozliczeniowych,
  • szeroki zasięg bankowości internetowej,
  • obniżenie kosztów emisji i obsługi pieniądza gotówkowego,
  • obniżenie kosztów działalności sektora publicznego np. poprzez zminimalizowanie kosztów wypłaty świadczeń emerytalno-rentowych w gotówce,
  • korzystny wpływ na przejrzystość ewidencji w odniesieniu do przedsiębiorstw.

3. Jaki wpływ na rozwój obrotu bezgotówkowego ma realizacja transakcji kartowych?

Realizacja transakcji płatniczych przy jak najmniejszym udziale gotówki, w tym za pomocą kart, jest jednym ze wskaźników rozwoju gospodarczego kraju. Jak wynika ze statystyk, kraje wysoko rozwinięte są jednocześnie liderami w rozwoju rynku kart płatniczych. W Polsce emisja i zarządzanie gotówką generuje wysokie koszty, wg niektórych szacunków sięgające nawet 1% rocznego PKB. Dla konsumentów korzystanie z transakcji kartowych jest ograniczone przez niedostosowaną do potrzeb rynku liczbę punktów handlowo-usługowych akceptujących karty. Punkty te nie chcą przyjmować kart z uwagi na zawyżone prowizje (wynikające głównie z nadmiernie wysokich opłat interchange), które dla przedsiębiorców generują dodatkowy koszt prowadzenia biznesu.  Dlatego też niezbędne jest podejmowanie działań na rzecz obniżki wysokości prowizji od płatności kartami, która dziś jest jedną z kluczowych barier rozwoju obrotu bezgotówkowego.

4. Co spowalnia rozwój obrotu bezgotówkowego w Polsce?

Według Narodowego Banku Polskiego, głównym czynnikiem ograniczającym rozwój obrotu bezgotówkowego w Polsce jest zawyżona opłata interchange. To ze względu na zbyt wysoki poziom tej prowizji większość przedsiębiorców nie decyduje się na akceptację kart płatniczych – jest to dla niech po prostu nieopłacalne. W efekcie można nimi płacić jedynie w co piątym punkcie handlowo-usługowym w Polsce.

5. Czym jest opłata interchange?

Opłata interchange (ang. interchange fee), to główna część prowizji, jaką akceptant kart, czyli właściciel sklepu, punktu usługowego czy stacji benzynowej, płaci za przyjęcie każdej transakcji  realizowanej przy użyciu karty płatniczej. Prowizja (tzw. opłata akceptanta, ang. Merchant Service Charge) przekazywana jest przez akceptanta agentowi rozliczeniowemu, a jej zasadnicza część w formie opłaty interchange trafia do banku – wydawcy karty. Formalnie opłatę interchange płaci agent rozliczeniowy bankowi wydawcy karty płatniczej, jednak z ekonomicznego punktu widzenia uiszcza ją przedsiębiorca akceptujący płatność kartą w ramach  prowizji (opłaty akceptanta), a następnie konsument w postaci ceny towaru. Opłata interchange  stanowi charakterystyczny element czterostronnych systemów płatności. (Więcej o czterostronnych systemach płatności w pytaniu nr 23).

6. Dlaczego stawki interchange fee w Polsce są tak wysokie?

Wysoki poziom opłaty interchange w Polsce – należący do najwyższych w Unii Europejskiej, to przede wszystkim wynik duopolu na rynku płatności kartowych. Niemal wszystkie karty działają w obrębie jednego z dwóch systemów – Visa lub MasterCard. Ze względu na brak realnej konkurencji oraz interes banków komercyjnych, którym zależy na utrzymywaniu stawek na jak najwyższym poziomie, gdyż to one czerpią z nich zyski, brak jest realnej presji na obniżenie poziomu prowizji.

7. Jaki poziom opłaty interchange jest najlepszy dla rynku?

Obecnie stawki tej prowizji w Polsce kształtują się średnio na poziomie 1,3% wartości transakcji. Wyniki badania akceptacji gotówki i kart płatniczych przeprowadzonego na zlecenie FROB przez dr Jakuba Górkę z Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego dowodzą, że stawki opłaty interchange w Polsce powinny być zdecydowanie niższe – na poziomie 0,2% wartości transakcji. Dopiero niskie poziomy opłaty interchange mogłyby faktycznie zachęcić przedsiębiorców do przyjmowania płatności kartą i spowodować wysoce dynamiczny rozwój sieci akceptacji kart płatniczych w Polsce.

8. W jaki sposób może dojść do redukcji opłaty interchange w Polsce?

Ze względu na brak możliwość spadku prowizji w efekcie walki konkurencyjnej pomiędzy systemami Visa i MasterCard oraz nieudaną próbę ich stopniowej redukcji w drodze kompromisu rynkowego – ze względu na sprzeciw organizacji MasterCard, obniżka interchange w Polsce może być dziś efektem jedynie:

  • Regulacji ustawowej – administracyjnego obniżenia stawek prowizji interchange w drodze nowelizacji ustawy o usługach płatniczych. Prace nad kilkoma projektami tej nowelizacji są obecnie prowadzone w sejmie, a największe szanse na uzyskanie poparcia większości sejmowej ma projekt przygotowany przez Senat RP. Uzyskał on poparcie m.in. Narodowego Banku Polskiego oraz Ministerstwa Finansów.
  • Pojawienia się innowacyjnych systemów płatności bezgotówkowych stanowiących realną alternatywę dla obecnie obowiązującego układu rynkowego. Zdobycie przez taki system odpowiednio dużej liczby użytkowników – zarówno po stronie konsumentów, jak i akceptantów może skłonić organizacje płatnicze do obniżenia prowizji.

9. Kto skorzysta na obniżeniu opłaty interchange?

Spadek prowizji interchange to w długim okresie korzyści dla wszystkich uczestników rynku. Prognozy NBP wskazują, że choć w krótkim okresie zyskają przede wszystkim konsumenci oraz przedsiębiorcy, głównymi beneficjentami obniżek mogą być banki i organizacje płatnicze, których przychody będą systematycznie rosnąć w związku z dynamicznym wzrostem liczby punktów akceptujących karty, a co za tym idzie, coraz większą liczbą transakcji.

10. Kim są w systemie kartowym akceptanci oraz agenci rozliczeniowi?

  • Akceptanci to właściciele placówek handlowo-usługowych (stacji benzynowych, sklepów, itp.) którzy przyjmują należność za towary lub usługi przy użyciu kart płatniczych,
  • Agenci rozliczeniowi to centra autoryzacyjno-rozliczeniowe (banki lub podmioty niebankowe), które podpisują umowy z akceptantami o przyjmowanie zapłaty przy użyciu kart płatniczych. Agenci rozliczeniowi prowadzą również rozliczenia transakcji pomiędzy bankami wydającymi karty płatnicze a bankami obsługującymi i prowadzącymi rachunki rozliczeniowe akceptantów.

11. Jaką rolę w systemie kartowym pełni organizacja płatnicza?

Organizacje kart płatniczych:

  • skupiają w roli członków banki będące wydawcami kart płatniczych z logo organizacji i banki będące agentami rozliczeniowymi,
  • licencjonują podmioty niebankowe, które pełnią określone funkcje w systemach płatności organizacji płatniczych (np. procesorów płatności),
  • dostarczają infrastrukturę techniczną, która umożliwia autoryzację transakcji,
  • określają zasady przyjmowania i rozliczania kart,
  • promują własną markę i wspierają rozwój produktów z logo organizacji.

12. Jakie działają w Polsce organizacje płatnicze oraz jaki jest ich udział w rynku?

Organizacje płatnicze w Polsce i na świecie działają w jednym z dwóch modeli, w tzw. systemie czterostronnym (Visa, MasterCard) lub w tzw. systemie trójstronnym (np. American Express i Diners Club). W pierwszym modelu, zwanym także otwartym,  są czterej uczestnicy – bank wydawca, agent rozliczeniowy, akceptant i konsument. W drugim modelu, zazwyczaj sama organizacja pełni rolę wydawcy karty płatniczej i agenta rozliczeniowego. Większościowy udział w rynku polskim ma  Visa, do której należy 64,7% wydanych w Polsce kart płatniczych, natomiast drugie miejsce – z 33,9% udziałem w rynku – zajmuje MasterCard. Swoisty duopol w Polsce skutkuje zawyżonymi stawkami opłaty interchange, których wysokość wpływa negatywnie na rozwój obrotu bezgotówkowego.


13. Od czego zależy wysokość opłaty interchange ustanawiana przez organizacje płatnicze?

Stawki opłaty interchange ustalane przez organizacje płatniczesą bardzo zróżnicowane i zależą od wielu zmiennych, takich jak np.:

  • rodzaj użytej karty,
  • sposób autoryzacji,
  • kategoria akceptanta,
  • miejsce transakcji (kraj, zagranica).

 

Organizacje płatnicze, zależnie od stosowanej polityki cenowej, ustalają stawki opłaty interchange jako:

  • procentową wartość transakcji,
  • wartość kwotową (tzw. flat fee),
  • kombinację dwóch powyższych.

14. Czym jest MSC? Co wchodzi w skład opłat przedsiębiorcy związanych z akceptacją transakcji kartowych?

MSC (ang. Merchant Service Charge) jest opłatą pobieraną przez agenta rozliczeniowego od przedsiębiorcy za każdą zaakceptowaną przez niego transakcję kartową. W skład MSC wchodzą:

  • opłata interchange (blisko 85 proc. całej opłaty),
  • marża agenta rozliczeniowego,
  • opłata dodatkowa zwana Assessment Fee, która jest przekazywana do organizacji płatniczej.

 

Inne koszty ponoszone przez akceptanta, to głównie:

  • opłata za dzierżawę i obsługę serwisową terminali płatniczych POS na rzecz agentów rozliczeniowych,
  • koszt połączeń autoryzacyjnych wysyłanych z terminali płatniczych POS przez serwer agenta rozliczeniowego do banku wydawcy (stałe łącze internetowe lub zwykła linia telefoniczna).

 

Wskazana struktura opłat ponoszonych przez przedsiębiorcę powoduje, że nie uzyskuje on przy płatności kartą równowartości ceny towaru/usługi lub też kwoty, jaką mógłby uzyskać przyjmując gotówkę, ponieważ jego należność zostaje pomniejszona o prowizję pobieraną przez agenta rozliczeniowego.

15. Jaki wpływ opłata interchange wywiera na przedsiębiorców?

Opłata interchange jest istotną barierą ograniczającą możliwość rozwoju biznesu przez przedsiębiorców, szczególnie z sektora małych i średnich przedsiębiorstw (MSP). Konieczność ponoszenia na rzecz banków dodatkowych kosztów, skutecznie zniechęca sklepy do instalacji terminali płatniczych, a w konsekwencji uniemożliwia im pozyskanie wartościowej grupy klientów płacących kartą. W praktyce przedsiębiorcy akceptujący karty często są zmuszeni do wprowadzenie limitów wartości transakcji, od których płatność kartą jest dla nich opłacalna. Zdarza się bowiem, że, dla niskich kwot, transakcje bezgotówkowe przynoszą im straty z uwagi właśnie na poziom prowizji, jaką muszą oni odprowadzić do agentów rozliczeniowych i banków. Obecnie w Polsce  opłata interchange  jest najwyższa w Europie (Więcej informacji na temat poziomu interchange w Europie w pytaniu nr 19).

16. Jakie korzyści może mieć obniżenie stawek interchange dla przedsiębiorców?

Główną korzyścią dla przedsiębiorców, wynikającą z obniżenia interchange, jest zmniejszenie kosztów prowadzenia działalności gospodarczej. Dziś to właśnie na tej grupie ciąży główny koszt finansowania systemu kartowego. Rocznie niektórzy z przedsiębiorców tracą z tego tytułu nawet kilkadziesiąt milionów złotych. Niższe stawki interchange spowodują, że przedsiębiorcy chętniej będą umożliwiać konsumentom płatności kartą, a co za tym idzie zwiększą swoją atrakcyjność na rynku dla nowych, potencjalnych klientów.

17. Jaki wpływ opłata interchange wywiera na konsumentów?

Obecnie najbardziej dotkliwą konsekwencją zawyżonej opłaty interchange, jaką odczuwają konsumenci, jest ograniczenie możliwości dokonywania transakcji za pomocą karty płatniczej. Przedsiębiorcy, broniąc się przed stratami wynikającymi z akceptacji niskich wartościowo transakcji, często wyznaczają dolne limity akceptacji płatności kartą. W praktyce są to najczęściej tabliczki w informujące, że płatność kartą możliwa jest jedynie przy zakupach powyżej określonej kwoty. Co więcej, klienci już dziś ponoszą koszt interchange, często nie mając nawet takiej świadomości. Wysokość opłat interchange odprowadzana przez punkty akceptujące płatności kartą oznacza, że przedsiębiorcy obciążeni tym obowiązkiem, chcąc rozwijać swój biznes, muszą uwzględniać ten aspekt w cenach produktów i usług. Prowadzi to do sytuacji, w której koszty opłaty interchange ponosi konsument – nie tylko ten, który płaci kartą, ale także uiszczający należność gotówką, ponieważ wzrost cen produktów dotyczy wszystkich konsumentów, bez względu na wybraną przez nich formę płatności.

18. Jakie korzyści dla konsumentów może mieć obniżenie stawek interchange?

Kluczową korzyścią związaną z obniżką tzw. opłaty interchange, może być przede wszystkim systematyczny wzrost liczby punktów, w których konsumenci będą mogli płacić kartą. Dziś wielokrotnie napotykają oni na ograniczenia związane z płatnością kartą, np. poprzez wskazywanie przez przedsiębiorców pułapu, od którego płatność w tej formie jest akceptowana. Tymczasem karty płatnicze mogą być bezpiecznym i wygodnym sposobem dokonywania zapłaty. Aby jednak zaczęły być powszechnie stosowane, społeczeństwo powinno uzyskać dostęp do szerszej sieci punktów handlowo-usługowych oferujących tę formę płatności.

19. Wpływ stawek interchange na rynek kart płatniczych w Polsce w porównaniu z innymi krajami.

Wysokość opłat interchange w znacznym stopniu wpływa na liczbę wydanych kart płatniczych. Przykładowe stawki opłat IF dla kart Debit MasterCard (Wykres 1) oraz kart debetowych Visa (Wykres 2) wskazują, że poziom interchange w Polsce jest najwyższy w Europie, przez co pośrednio liczba kart płatniczych wydanych w Polsce jest mniejsza niż w pozostałych krajach (Wykres 3). Obecnie bowiem ograniczona możliwość dokonywania płatności kartą w praktyce często oznacza dla konsumentów brak potrzeby posiadania karty.

 

Wykres nr 1

Wykres nr 2

Wykres nr 3

 

20. Jaki wpływ na rynek kart płatniczych będzie miało obniżenie opłaty interchange?

W przypadku obniżenia opłaty interchange można oczekiwać, że rynek kart płatniczych będzie rozwijał się dynamiczniej, z uwagi na minimalizację barier dla przedsiębiorców, dla których w obecnych uwarunkowaniach przyjmowanie płatności kartowych bywa nieopłacalne. Perspektywa systematycznego zmniejszenia poziomu tej opłaty stwarza realne szanse na zwiększenie liczby punktów akceptujących karty płatnicze. Dla konsumentów zmiana będzie oznaczać w praktyce większą dostępność usługi, a dla przedsiębiorców wzrost konkurencyjności na tle placówek, które już dziś akceptują karty płatnicze. W tym układzie, wzrost liczby i wartości transakcji spowoduje, że pomimo spadku opłaty interchange, przychody dla  banków z niej uzyskiwane wciąż będą na wysokim poziomie. Umożliwi to dalsze dokonywanie inwestycji w rozwój nowoczesnych technologii, których celem jest m.in. zwiększenie wygody i bezpieczeństwa innowacyjnych form płatności uzupełniających obecną ofertę produktów bankowych. (Więcej o obecnym wpływie stawek interchange na rynek kart płatniczych w pytaniu nr 14).

21. Jak wygląda rynek kart płatniczych w Polsce?

Na koniec IV kwartału 2011 roku w obiegu znajdowało się na rynku polskim 32 mln kart płatniczych, co oznacza wzrost o 318 tys. kart w stosunku do września 2011 roku (wzrost tylko o 1%). Od końca 2009 roku zaobserwować można tendencję spadkową w zakresie liczby wydanych kart kredytowych – zmniejszyła się ona z 10,9 mln szt. do 6,9 mln szt. W ogólnej liczbie kart płatniczych ten spadek został częściowo zrównoważony przez wzrost liczby kart debetowych. Przytoczone dane jednoznacznie wskazują, że rynek kart płatniczych w Polsce rozwija się w niewielkim stopniu. W odniesieniu do kart kredytowych można mówić o znacznym spadku. W efekcie korzyści wiążące się z obrotem bezgotówkowym są w Polsce odczuwalne w znacznie mniejszym stopniu niż w krajach dobrze rozwiniętych. (Więcej o korzyściach obrotu bezgotówkowego w pytaniu nr 2).

 

Źródło: „Informacja o kartach płatniczych IV kwartał 2011 r.” NBP (marzec 2012 r.)

22. Jakie są rodzaje kart płatniczych z uwagi na sposób rozliczania transakcji?

Ze względu na sposób rozliczania transakcjikarty płatnicze można podzielić na debetowe, kredytowe, przedpłacone (prepaid) oraz obciążeniowe:

  • Karta debetowa to instrument płatniczy, która umożliwia dokonywanie transakcji jedynie do wysokości środków dostępnych na rachunku rozliczeniowym,
  • Karta kredytowa umożliwia dokonywanie transakcji w ramach  limitu kredytowego przyznawanego przez dany bank (kredyt taki jest nieoprocentowany w ustalonym przez bank okresie, zazwyczaj liczącym ok. 50 dni),
  • Karta przedpłacona to instrument,  który wymaga wcześniejszego zasilenia środkami pieniężnymi rachunku, do którego jest przypisana karta,
  • Karta obciążeniowa, zwana również kartą typu „charge”, oferuje odroczony termin płatności, a powstałe zobowiązanie należy spłacić w całości na koniec okresu rozliczeniowego, zazwyczaj raz w miesiącu.

23. Czym jest czterostronny system kart płatniczych?

Czterostronny system kart płatniczych obejmuje cztery grupy podmiotów: konsumentów (posiadacze kart), akceptantów (przedsiębiorcy akceptujący płatności kartą), wydawców kart płatniczych (najczęściej banki) oraz agentów rozliczeniowych. W tym modelu funkcja wydawnicza i rozliczeniowa jest wykonywana przez odrębne podmioty. Rozdzielenie tych dwóch funkcji powoduje pojawienie się kluczowej dla kosztów przedsiębiorcy opłaty interchange, która nie występuje w trójstronnym systemie kart płatniczych. Czterostronny model systemów kart płatniczych jest przyjęty m.in. przez organizacje Visa i MasterCard. (Więcej o trójstronnym systemie kart płatniczych w pytaniu nr 24).

24. Czym jest trójstronny system kart płatniczych?

Trójstronny system kart płatniczych  opiera się na trzech grupach podmiotów: konsumentach (posiadacze kart), akceptantach (przedsiębiorcy akceptujący płatności kartą) oraz instytucji centralnej (bank lub organizacja płatnicza) pełniącej jednocześnie dwie funkcje: wydawcy i agenta rozliczeniowego. To właśnie dzięki połączeniu tych dwóch funkcji w jednym podmiocie, opłata interchange nie występuje w trójstronnym systemie kart płatniczych. Przykładami systemów trójstronnych są m.in. systemy organizowane w wielu krajach przez Diners Club i American Express.

25. Czym jest Rada ds. Systemu Płatniczego i jakie jest jej powiązanie z Zespołem Roboczym ds. Opłaty Interchange?

Rada ds. Systemu Płatniczego, działająca przy Narodowym Banku Polskim, pełni rolę opiniodawczo-doradczą. Jej podstawowym celem jest koordynacja działań instytucji związanych z systemem płatniczym.

Zespół Roboczy ds. Opłaty Interchange został powołany, jesienią 2011 roku, przy Radzie ds. Systemu Płatniczego w celu wypracowania rekomendacji związanych z zawyżonymi stawkami  interchange oraz rozwoju płatności bezgotówkowych w Polsce. Podmioty reprezentowane w Zespole dążą do  wypracowania kompromisu w zakresie poziomu stawek interchange oraz jej struktury, uwzględniając szeroko pojęty interes gospodarczy i społeczny. W pracach zespołu brali udział osoby reprezentujące m.in.:

  • banki (wydawcy kart płatniczych), agenci rozliczeniowi,  organizacje reprezentujące akceptantów oraz Fundacja Rozwoju Obrotu Bezgotówkowego (FROB), organizacje konsumenckie, jedna organizacja płatnicza, Związek Banków Polskich, instytucje rządowe (Ministerstwo Finansów, Komisja Nadzoru Finansowego, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów),  Narodowy Bank Polski.

 

30 marca 2012 roku Rada ds. Systemu Płatniczego przyjęła raport końcowy z prac Zespołu Roboczego ds. Opłaty Interchange wraz z „Programem redukcji opłat kartowych w Polsce”. Raport  trafił do wszystkich uczestników prac Zespołu. Raport trafił również do organizacji MasterCard, która odmówiła uczestnictwa w pracach zespołu. Do 30 maja 2012 roku podmioty te są zobowiązane do zajęcia stanowiska w sprawie przystąpienia do porozumienia mającego na celu wypracowanie postulatów zmian na rzecz obniżenia opłaty interchange
i zmiany jej struktury. W przypadku braku zgody kwestią obniżki interchange zajmie się Ministerstwo Finansów, poprzez uwzględnienie jej w ramach nowelizowanej ustawy
o usługach płatniczych.

26. Co to jest SEPA?

Projekt SEPA (ang. Single Euro Payments Area), jest jednym z etapów integracji europejskiego rynku finansowego. Zgodnie z wizją inicjatorów tego projektu, tj. Komisji Europejskiej, Europejskiego Banku Centralnego oraz Europejskiej Rady ds. Płatności, SEPA ma stanowić obszar, w którym wszyscy uczestnicy życia gospodarczego będą mogli wykonywać zarówno krajowe, jak i transgraniczne płatności na terenie Europy w euro, według takich samych, prostych zasad, regulacji prawnych i obowiązków, bez względu na miejsce, w którym dokonują transakcji.

Przystosowanie kart płatniczych do wymogów SEPA realizowane jest zgodnie z zasadami zawartymi w tzw. Ramach Funkcjonowania Kart Płatniczych w SEPA (ang. SEPA Cards Framework – SCF). Najważniejszy cel utworzenia zasad SCF to budowa środowiska bez barier technicznych, prawnych i handlowych, zarówno w zakresie wydawania kart płatniczych, jak również przetwarzania, akceptowania i dokonywania transakcji kartowych.